•  
  • hazorasp21@umail.uz
  • +998 (62) 3325 585
Banner eta name="CatCut7d86c196a3" content="B1A98E607F632DF92B0E2FB28F33D084Y2033" />

Erkin Vohidovning “O’zbegim” qasidasi

Erkin Vohidovning “O’zbegim” qasidasi
Hazorasp  tumanidagi 21-son  maktabning
ona tili va adabiyot   fani  o’qituvchisi
Qutlimuratov Otabekningning bir  soatlik  dars  ishlanmasi
To'liq matni:

6-sinf Adabiyot 1-soat

Mavzu: Erkin Vohidovning “O’zbegim” qasidasi

Vaqt: 45 daqiqa

Maqsad: 1. O’quvchilar aruz vaznidagi qasidani ifodali o’qish ko’nikmasini

egallaydilar, og’zaki nutqi o’sadi, qasida tahlili jarayonida

bilimlari kengayadi, ijodiy va mustaqil fikrlash ko’nikmalari

rivojlanadi.

2. O’quvchilarda ona–Vatanga muhabbat, uning tarixi va bugunidan

faxrlanish, kelajagiga ishonch tuyg’ulari shakllanadi.

Jihozlar: E.Vohidov portreti, guruhlar ____Ds_uchun tarqatma topshiriqlar,

audio yoki video magnitafon, O’zbekiton xalq artisti SH.Jo’raev ijro etgan

“O’zbegim” qo’shig’ining magnit yoki video tasmasi.

Dars jarayoni:

1. Tashkiliy qism (3 minut). O’qituvchi o’quvchilar davomatini aniqlagach,

o’tgan darsda Hamzaning “Jonlarni jononi Vatan”, “Dardiga darmon istamas” she’rlari o’rganilganligini eslatib, yangi mavzuni e’lon qiladi.

2. “Aqliy hujum” va o’qituvchining tushuntirishi (5 minut). O’qituvchi “Erkin Vohidovni bilasizmi” savoli bilan o’quvchilarga murojaat qiladi.

O’quvchilar shoirning televidenieda yoki radiodagi suhbatlarini, she’r  qishini ko’rgan, eshitgan, u haqidagi filьmlarni tomosha qilgan bo’lishi tabiiy, shundan kelib chiqib Erkin Vohidov – O’zbekiston halq shoiri, O’zbekiston Qahramoni va boshqa turli javoblarni berishi mumkin.

O’qituvchi shoirning hayoti va ijodi, xususan, uning she’riyatida Vatan,

xalq tarixi, taqdiri tavsifi, ona yurt, uning boy va shonli tarixi Bilan faxrlanish tuyg’usi muhim o’rin tutishi hamda “O’zbegim” qasidasi haqida qisqacha tushuntirish beradi.

3.Qasidani o’qish (5 minut). “O’begim” qasidasi aruz vaznidagi she’r bo’lganligi uchun, avvalo, o’qituvchi 3-4 baytni ifodali qilib o’qib, qasidani

qanday o’qilishini ko’rsatib beradi. So’ngra ravon va tushunarli qilib o’qiydigan o’quvchilar tomonidan she’r matni ifodali qilib o’qiladi.

4.Guruhlarda ishlash (8minut). O’qituvchi qasida matni bilan ishlashdan oldin, qasidada qayd etilgan qadimiy joy nomlari, qadimgi turkiy yozuvlar, tarixiy shaxslar, buyuk allomalar, jahon adbiyoti namoyandalari, bosqinchi kimsalar haqida o’quvchilarga kengroq bilim berish maqsadida o’quvchilarni 7 ta kichik guruhlarga bo’ladi. Guruhlarni shakllantirishda o’qituvchi, albatta, sinf o’quvchilarining bilim darajasini, temperamentini, xarakter va qobiliyatlarini hisobga olishi lozim. Chunki bitta guruhga a’lochi, hozirjavob, ikkinchi guruhga past o’zlashtiruvchi, indamas o’quvchilar yig’ilib qolishini oldini olish guruh ishini samarali bo’lishining garovidir. Guruhlar oldindan tayyorlab qo’yilgan kichik matnlar ustida ishlaydilar. Har bir guruhdan bittadan o’quvchi chiqib, quyidagi matnlar solingan konvertlardan tanlab oladilar. Guruhlar tanlab olingan matnlarini o’qib chiqadilar, mazmunini o’rganadilar, muhokama qiladilar va o’zlashtirganlarini sinfdoshlariga tushuntirib berishga, ya’ni taqdimotga tayyorlanadilar.

1-konvert.

Quyida berilgan matnni guruhda diqqat bilan o’qib chiqing. Abu Rahon

Beruniy haqidagi ma’lumotlarni o’rganing, muhokama qiling va o’zlashtirganlaringizni sinfdoshlaringizga gapirib berishga tayyorlaning.

Guruhdagi matnning mazmunini hayotga bog’lagan holda bittadan savol tuzing. Abu Rahon Beruniy O’rta asrning buyuk qomusiiy olimi Abu Rayhon Beruniy zamonasining qator fanlari: astronomiya, fizika, matematika, geodeziya, geologiya, mineralogiya, tarix kabilarni chuqur o’rgandi. U Xorazmning qadimgi poytaxti Kot shahrida tug’ildi va yoshligidanoq ilm-fanga qiziqishi orta bordi. Beruniy mashhur olim Abu Nasr Mansur ibn Iroq qo’lida ta’lim oldi. U 22 yoshida Xorazmdan chiqib ketib, Kaspiy dengizi sohilidagi Jurjon shahrida, so’ng qadimgi Ray shahrida muhojirlikda yashadi va “Osor al-boqiya” (Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar) asarini yozdi. Bundan tashqari astronomiya, netrologiya tarixiga oid 10dan ortiq asarlar yozdi.

Beruniy Xorazmning yangi hukmdori Mahmun II tomonidan Urganchga chaqirtiriladi va Ma’mun rahnomoligida vujudga kelgan ilmiy markazda faoliyat ko’rsatadi.

Xorazm Mahmud G’aznaviy tomonidan bosib olingach, boshqa olimlar

qatori Beruniy ham G’azna shahriga asir qilib olib ketiladi. Garchi u asirlikda yashasada, ko’plab ilmiy asarlar yaratdi.

Beruniy o’zidan keyingi avlodlarga katta ilmiy meros qoldirdi. Uningo’z davri ilm-fanining turli sohalariga oid 160 dan ortiq tarjimalari, turli hajmdagi asarlari, yozishmalari qolganligi ma’lum. Olimning “Hindiston”, “Xorazmning mashhur kishilari”, “Geodeziya”, “Munajjimlik san’atidan boshlang’ich tushunchalar”, “Mineralogiya”, “Dorivor o’simliklar haqida kitob”, “Astrologiyaga kirish”, “Astronomiya kaliti”, “Jonni da’volovchi quyosh kitobi”, “Ko’paytirish asoslari”, “Ptolemey “Almagesti”ning sanskritchaga tarjimasi ”, “Foydali savollar va to’g’ri javoblar”, “Farg’oniy “Elementlar”iga tuzatishlar”, “SHe’rlar to’plami”, “Ibn Sino bilan yozishmalar” va boshqa asarlari ilmiy meros sifatida ilm- fanga katta hissa bo’lib qo’shilgan.

Beruniy ijodiga Yevropa va Sharq olimlari juda katta qiziqish bilan

qaradi va uni tadqiq qildi, o’rgandi. Uning ijodiga bag’ishlab ko’plab xalqaro ilmiy konferentsiyalar o’tkazildi. Ko’p tomli saylanma asarlari o’zbek, rus va boshqa xorijiy tillarda nashr etildi. O’zbekistonda Fan sohasida Beruniy nomiga Davlat mukofoti ta’sis etildi.

Ko’rinib turibdiki, Beruniy dunyoga mashhur buyuk bobokalonimiz, biz

ular bilan har qancha faxrlansak arziydi.

2-konvert.

Quyida berilgan matnni guruhda diqqat bilan o’qib chiqing. Muso al- Xorazmiy haqidagi ma’lumotlarni o’rganing, muhokama qiling va o’zlashtirganlaringizni sinfdoshlaringizga gapirib berishga tayyorlaning.

Guruhdagi matnning mazmunini hayotga bog’lagan holda bittadan savol tuzing.

Muso al-Xorazmiy Buyuk matematik, astronom va geograf Muhammad al-Xorazmiy VIII asrning oxiri va IX asrning birinchi yarmida yashab, ijod qilgan. Bu davrda Markaziy Osiyo arab halifaligi tarkibiga kirar edi. Xorazmiy dunyo faniga g’oyat katta hissa qo’shdi.U algebra fanini asoschisi bo’ldi. “Algebra” so’zining o’zi esa uning “Al-kitob al-muhtasar fi hisob al-jabr va al-muqobala” nomli risolasidan olingan. Uning arifmetika risolasi hind raqamlariga asoslangan bo’lib, hozirgi kunda biz foydalanadigan o’nlik pozitsion hisoblash sistemasi va shu sistemadagi amallarning Yevropada tarqalishiga sabab bo’ldi. Olimning “al-Xorazmiy” nomi esa “algoritm” shaklida fanda abadiy o’rnashib qoldi. Uning geografiyaga doir asari esa arab tilida o’nlab geografik asarlarning yaratilishiga zamin yaratdi.

Abu Nasr Forobiy Forobiy uning tahallusi bo’lib to’liq nomi Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarhon – jahon madaniyatiga katta hissa qo’shgan Markaziy Osiyolik mashhur faylasuf, qomusiy olim. Farobiy o’z zamonasi ilmlarning barcha sohasini mukammal bilganligi va ilmlar rivojiga kata hissa qo’shganligi, yunon falsafasini sharhlab, dunyoga keng tanilganligi tufayli SHarq mamlakatlarida uning nomi ulug’lanib, “Al-Muallim as-soniy” – “Ikkinchi muallim” (Aristoteldan keyin), “Sharq Arastusi” deb yuritilgan.

Forobiy turkiy qabilalardan bo’lgan harbiy xizmatchi oilasida, Sirdaryo qirg’og’idagi Forob – O’tror degan joyda tug’ilgan. Forobiy boshlang’ich ma’lumotni ona yurtida oldi. So’ng Toshkent (SHosh), Buxoro,  Samarqandda o’qidi. Keyinroq o’z ma’lumotini oshirish uchun Bag’dodga keladi. Keyinchalik Damashqda yashab, ilm bilan shug’ullandi.

Forobiy o’rta asr davri tabiiy-ilmiy va ijtimoiy bilimlarining qariyb barcha sohalarida 160dan ortiq asar yaratgan. Uning asarlarini 2 guruhga ______ajratish mumkin: 1) yunon faylasuflari, tabiatshunoslarining ilmiy merosini izohlash, targ’ib qilish va o’rganishga bag’ishlangan asarlar. 2) faning turli sohalariga oid mavzulardagi asarlar.

Forobiy qadimga yunon mutafakkirlari – Platon, Aristotel, Evklid, Ptolemey, Porfriylarning asarlariga sharhlar yozgan. Ayniqsa, Aristotel

asarlari (“Metofizika”, “Etika”, “Ritorika”, “Sofistika” va b.)ni batafsil izohlab, qiyin joylarini tushuntira olgan, kamchiliklarini ko’rsatgan, ayni vaqtda bu asarlarning umumiy mazmunini ochib beruvchi maxsus asarlar yaratgan. Forobiy sharhlari O’rta va Yaqin Sharq ilg’or mutaffakrlarining dunyo qarashini shakllantirishda, ularni Aristotel

g’oyalari ruhida tarbiyalashda muhim ahamiyatga ega bo’ldi.

Forobiyning ilmiy merosi umuman O’rta asr SHarqining madaniy- ma’naviy hayotidan, tabiiy-ilmiy, ijtimoiy-siyosiy masalalaridan juda boy ma’lumot beradi. Mutafakkir o’z asarlarini arab tilida yozadi.

Shuningdek u arab va fors tillarda falsafiy nazmdagi she’rlar ham yozgan.

Forobiy asarlari XII–XIII asrlardayoq lotin, qadimiy yahudiy, fors

tillarida, keyinchalik boshqa ko’plab tillarga tarjima qilinib, dunyoga keng

tarqalgan.

Ko’rinib turibdiki, Forobiy dunyoga mashhur buyuk bobokalonimiz, biz ular bilan har qancha faxrlansak arziydi.

4-konvert.

Quyida berilgan matnni guruhda diqqat bilan o’qib chiqing. Boborahim Mashrab haqidagi ma’lumotlarni o’rganing, muhokama qiling va o’zlashtirganlaringizni sinfdoshlaringizga gapirib berishga tayyorlaning. Guruhdagi matnning mazmunini hayotga bog’lagan holda bittadan savol tuzing.

Boborahim Mashrab Boborahim Mulla Vali o’g’li Mashrab o’z ijodi bilan o’zbek adabiyotida xalqchillik, dunyoviylikning chuqurlashuvida, jaholat va bid’atga qarshi kurash g’oyalarining kuchayishida, she’riyat shakllarining takomillashuvida katta o’rin tutgan so’z ustalaridan biridir.

Mashrab faqat otashzabon ijodkor sifatidagina emas, balki, adolatsizlik va zo’ravonlik, qabohat va jaholat bilan aslo kelisha olmaydigan dovyurak shaxs sifatida ham dong taratgan.Xalq tasavvurida u johil amaldorlar ustidan kuluvchi, ahloqan tuban kishilarni, munofiq din arboblarini ayovsiz fosh qilib, mehnatkashlar manfaatini himoya etuvchi botirso’z, tadbirkor kurashchi tarzida shakllangan: oddiy xalq Mashrab timsolida o’zining ishonchli vakilini, o’z orzu intilishlarini baralla ayta oluvchi otashin siymoni ko’rgan.

Uning ijodiy merosi “Devoni Mashrab”, “Devonai Mashrab”, “Eshoni

Mashrab”, “Hazrati shoh Mashrab” nomlari ostida xalq orasida qo’lyozma va

toshbosma shaklida juda keng tarqalgan.

Boborahim Mashrab 1640 yilda Namanganda kosib-bo’zchi Valibobo oilasida tug’ilgan. 1711 yilda o’sha zamondagi hukmron tabaqalar va johil ulamolarga qarshi hurfikr g’oyalari bilan kurash yo’lida Balxda Qunduz hokimining hukmi bilan osib o’ldirilgan.

Ko’rinib turibdiki, Mashrab dunyoga mashhur buyuk bobokalonimiz, biz

ular bilan har qancha faxrlansak arziydi.

5-konvert.

Quyida berilgan matnni guruhda diqqat bilan o’qib chiqing. Mirzo Ulug’bek haqidagi ma’lumotlarni o’rganing, muhokama qiling va o’zlashtirganlaringizni sinfdoshlaringizga gapirib berishga tayyorlaning.

Guruhdagi matnning mazmunini hayotga bog’lagan holda bittadan savol

tuzing.

Mirzo Ulug’bek Ulug’bek 1394 yilning mart oyida Eronning g’arbidagi Sultoniya shahrida, bobosi Amir Temurning harbiy yurishi paytida tug’ildi. U SHohrux Mirzoning to’ng’ich o’g’li bo’lib, unga Muhammad Tarag’ay ismi berilgan, lekin bolaligidayoq u Ulug’bek deb atala boshlab, bu ism keyinchalik uning asosiy ismi bo’lib qoldi. Amir Temur vafotidan keyin

kenja o’g’li SHohrux Mirzo taxtga o’tirdi va Hirotni poytaxt qilib  yelgiladi. Movarounnahr poytaxti Samarqandni o’g’li Ulug’bekka topshirdi. Ulug’bek 17 yoshida hokim bo’ldi, lekin u bobosi singari harbiy yurishlarga emas, ilm-fanga qiziqdi. SHoh sifatida 40 yildan ortiqroq mamlakatni

adolat bilan boshqardi. Olim sifatida rasadxona qurdirdi, astronomik

kuzatishlar olib bordi.

Ulug’bek ilmiy merosining eng asosiysi, ma’lum va mashhuri uning

”Zij”i bo’lib, bu asar “Ziji Ulug’bek”, “Ziji jadidi Guragoniy” deb ham

ataladi. “Zij”dan tashqari uning qalamiga mansub matematik asari “Bir

daraja sinusini aniqlash haqida risola”, astranomiyaga oid “Risolai Ulug’bek” (yagona nushasi Hindistonda, Aligarx universiteti kutubxonasida

saqlanadi) va tarixga doir “Tarixi arbah ulus” (“To’rt ulus tarixi”) asaridir.

Ulug’bek “Zij”i o’z tarkibiga ko’ra ikki qismdan: keng muqaddima va 1018 sobita yulduzining o’rni va holati aniqlab berilgan jadvallardan iborat bo’lib, muqaddimaning o’zi mustaqil to’rt qismni tashkil qiladi.

Ulug’bek “Zij”i o’rta asrlardagi eng mukammal astronomik asar bo’lib,

tezda zamondoshlarining diqqatini o’ziga jalb etdi. Ulug’bek vafotidan so’ng uning shogirdi Ali Qushchi 1473 yilda Istambulga borib, u yerda rasadxona quradi. SHu tariqa Ulug’bek “Zij”i Turkiyaga tarqaladi va u orqali Yevropa mamlakatlariga yetib boradi. Ko’plab xorijiy tillarga tarjima qilinadi va astronomiya ilmining rivojlanishiga munosib ulush

bo’lib qo’shiladi.

Ko’rinib turibdiki, Ulug’bek dunyoga mashhur buyuk bobokalonimiz, biz

ular bilan har qancha faxrlansak arziydi.

5. Video yoki audio magnitafon yordamida “O’zbegim” qo’shig’ini tinglash (5 minut). Darsning bu bosqichida o’qituvchi o’quvchilarda zerikish yoki toliqish paydo bo’lishini oldini olish va guruhlarda o’rganilgan matnlarda ta’kidlangan shaxslarning nomini shoir nima maqsadda tilga olganligini teranroq anglash, guruh ishi taqdimotining samarali bo’lishini nazarda tutadi va qo’shiq orqali o’quvchilarda milliy g’urur kurtaklarini jonlantiradi.

6. Yangi guruhlar tashkil etish va unda ishlash. (13 minut) Yangi guruh a’zolarining har biri guruh ichida navbati bilan mustaqil berilgan matnlari bilan axborot almashadilar, ya’ni bir-birlariga so’zlab beradilar,

matnni o’zlashtirib olishlariga erishadilar. Berilgan ma’lumotlarni o’zlashtirilganlik darajasini aniqlash uchun guruh ichida ichki nazorat o’tkaziladi, ya’ni guruh a’zolari bir-birlari bilan savol-javob qiladilar.So’ngra yangi guruh a’zolari dastlabki holatdagi guruhlariga qaytadilar.

7.Mavzuni yakunlash (5minut). O’qituvchi guruhlarning fikr-mulohazalarini yanada to’ldiradi va boyitadi. Jumladan, hozirgi kunda Samarqandda saqlanib qolgan, ochiq muzey sifatida ziyoratgohga aylantirilgan Afrosiyob shahrining xarobalari, turkiylarning qadimiy runik yozuvi bo’lgan O’rxun xati va unda yozilgan toshbitiklar O’rxun-Enasoy yozma yodgorliklari haqidagi ma’lumotlarni, shoir nima uchun qasidada bularni qalamga olganligini sharhlab, mavzuni yakunlaydi.

Uyga vazifa. “O’zbegim” qasidasidan parcha yod olish.

 

Kengaytirish. Darsdan tashqari bo’sh paytlarida o’quvchilar “O’zbegim” qasidasini yod olib og’zaki nutqini boyitadilar, ifodali o’qish ko’nikmalarini rivojlantirib, bilimlarini kengaytiradilar.

Izoh.O’qituvchi vaqtdan unumli foydalanish maqsadida guruhlarga topshiriq sifatida beriladigan matnlarni oq qog’ozlarga oldindan yozib

tayyorlab qo’yadi.

Baholash. O’quvchilarning ifodali o’qish, guruhlarda ishlashdagi faolligi, erkin va mustaqil, ijodiy fikrlashi kuzatiladi va baholanadi.

O’zlashtirish samaradoligini aniqlash uchun kichik testlar

1.E.Vohidov qalamiga mansub komediya berilgan qatorni belgilang.

A. “ Kelinlar qo’zg’oloni”.

V. “Oltin devor”.

S. “Temir xotin”

D. “Og’riq tishlar”

2.“algoritm” so’zi qaysi olim nomidan olingan?

A. Mirzo Ulug’bek

V. Abu Nasr Forobiy

S. al-Xorazmiy”

D. Abu Rahon Beruniy

3.“SHarq Arastusi” degan nomga kim sazovar bo’lgan?

A. Mirzo Ulug’bek

V. Abu Nasr Forobiy

S. al-Xorazmiy

D. Abu Rahon Beruniy

4. “Zij” kitobida nechta yulduz holati o’rganilgan.

A. 1018 ta  V. 1101 ta S. 1019 ta    D. 1017 ta

5. “O’zbegim” she’rida qanday tuyg’u ifodalangan?

A.O’zbeklarning faqat o’tmishi.

V. O’zbeklarning faqat kelajagi

S. Yosh avlodning baxtiyorligi

D. Yosh avlodning faxr tuyg’ulari

Test javoblari

1 2 3 4 5  

V S V A D

 

 

21:21
2192
Sayt hamkorlari
Авторизация
Yil dasturi
Foydali manbalar
Saytimiz dizayni yoqdimi?
Maktabda o'quvchilar mobile aloqa vositasini ishlatishini qanday baholaysiz?
Ob-havo ma'lumoti
Tug'ilgan kuningiz bilan